HISTORIA PARAFII ŚW. GERTRUDY
Chociaż parafia Saint Gertrude została zorganizowana w 1900 roku, społeczność Franklin Park istniała od ponad pięćdziesięciu lat. Początki tej społeczności można doszukiwać się w ruchu na zachód, który nastąpił po wojnie Black Hawk w 1832 roku, kiedy ziemia zrzucona przez Indian została zaoferowana przez rząd w publicznej sprzedaży po 1,25 dolara za akr. W latach 50. i 60. XIX wieku osiedliło się w tym regionie wiele rodzin. Oni i ich zwolennicy słyszeli dźwięk sań i kolca, gdy tory Atlantyku i Pacyfiku (później znane jako kolej St. Paul) oraz Chicago i Wisconsin (Soo Line) połączyły obszar Chicago z Zachodem.
Gmina zawdzięcza swoją nazwę Lesserowi Franklinowi, który zakupił w okolicy wiele działek. Po tym, jak sprzedaż partii przekroczyła milion dolarów, mieszkańcy głosowali za włączeniem się jako wioski w 1892 roku z Charlesem Martensem jako jej prezydentem. Grand Avenue była wtedy drogą dla wozów, która podążała starym indyjskim szlakiem. Kolejarze i rolnicy podróżowali stalowymi wstążkami z Chicago, osiedlając się w River Grove, Schiller Park, Bensenville i Itasca, a także Franklin Park.
Ponieważ wspólnota katolicka na tym terenie rozrosła się, jej członkowie zwrócili się z petycją do arcybiskupa Patricka A. Feehana o utworzenie własnej parafii. 30 czerwca 1901 New World poinformował, że ksiądz Patrick J. Scanlan , były asystent w kościele Narodzenia Pańskiego w Chicago, został mianowany pastorem w Franklin Park. Decyzja o utworzeniu nowej parafii została podjęta po wizycie kanclerza Francisa J. Barry'ego, który został wysłany „w celu zbadania prośby o księdza”. Przebadał sześć działek na skrzyżowaniu Franklin i Belmont, które zostały podarowane przez Lesser Franklin dla nowej parafii.
Pierwsza Msza została odprawiona w sklepie na rogu Franklin Ave. i Calwagner Street. W mszy uczestniczyło średnio trzydzieści pięć osób, a łączna ofiara wynosiła w każdą niedzielę około 1,25 dolara. Niektórzy podróżowali na Mszę konno i bryczką, podczas gdy bardziej wytrzymałe dusze odbywały podróż pieszo z Bensenville i Schiller Park na mszę o 9:00 rano. 28 lipca 1901 r. Nowy Świat skomentował, że ojciec Scanlan był „zaangażowany w przeszłość kilka tygodni w zabieganiu o subskrypcje dla nowego kościoła i ma serdeczną współpracę wszystkich, niezależnie od wyznania czy narodowości”. Gazeta diecezjalna donosiła, że Msza św. odbywała się w niedzielę w palmiarni na rogu alei Franklin i Belmont. Podjęto próbę skoordynowania niedzielnej mszy z przyjazdem pociągów z Bensenville.
W październiku 1901 ks. Scanlan został mianowany proboszczem SS. Piotra i Pawła (obecnie św. Józefa) Kościół w Libertyville, Illinois. Później służył jako proboszcz parafii św. Dominika i św. Brendana w Chicago.
Zadanie budowy kościoła i plebanii przypadło o. MB Krugowi , byłemu asystentowi w kościele Our Lady of the Angels w Chicago. Pod jego kierownictwem na rogu Ruby i Franklin Avenue wzniesiono kościół szkieletowy z przylegającą do niego plebanią. Kościół św. Gertrudy został poświęcony 1 grudnia 1901 r. W opisie ceremonii The New World zauważył, że: „Ponieważ nie ma kościoła w odległości trzydziestu mil – jasnej dla Elgina – i kraj słabo zasiedlony, ta parafia może, co wydaje się prawie niemożliwe do uwierzenia, nazwać misyjną, ale ponieważ ostatnie miesiące były tak owocne, możemy być pewni, że jej przyszłość może być jeszcze bardziej pomyślna i że w ciągu kilku lat może udowodnić zostać matką wielu nowych parafii”.
W kwietniu 1906 ks. Krug został mianowany proboszczem kościoła Matki Bożej Bolesnej w Elizabeth, Illinois. Jego następcą w St. Gertrude był ksiądz Nicholas J. Ott , były asystent św. Franciszka z Asyżu w Chicago. W czasie jego krótkiego pasterstwa wzniesiono wieżę na kościele św. Gertrudy i zamontowano dzwony w wieży.
Jesienią 1907 roku ojciec Ott został mianowany proboszczem kościoła St. Mary w Buffalo Grove w stanie Illinois. Ojciec Frederick J. Weber był proboszczem kościoła św. Gertrudy od 1 listopada 1907 roku aż do śmierci 7 marca 1911 roku w wieku czterdziestu ośmiu lat.
Ksiądz Louis J. Maiworm rozpoczął swoją pracę w Franklin Park w 1911 roku. Jesienią tego roku Siostry Szkolne św. Franciszka otworzyły szkołę parafialną. Każdego dnia dojeżdżali do Franklin Park koleją Chicago, Milwaukee, St. Paul Pacific, ze swoich pomieszczeń klasztornych w niemieckiej parafii St. Philomena Church w Cortland i Kedvale w Chicago. Parter budynku kościelnego służył jako szkoła. Mszę św. odprawiono na drugim piętrze.
W sierpniu 1912 r. ks. Maiworm został mianowany proboszczem kościoła św. Bernardyna w Forest Park w stanie Illinois, a ks. LP Hurkmans objął kierownictwo parafii św. Gertrudy. Ksiądz Hurkmans kierował budową połączonego budynku kościelno-szkolnego na nowym terenie parafialnym w południowo-wschodnim narożniku Schillera i Gustave. Kamień węgielny położono w Niedzielę Palmową 5 kwietnia 1914 roku, a arcybiskup James E. Quigley poświęcił gmach 30 sierpnia 1914 roku . Parafia św. Gertrudy liczyła wówczas sześćdziesiąt osiem rodzin. Mimo niewielkiej liczby członków parafia była dobrze zorganizowana i wspierała wiele działań religijnych i społecznych. W niedziele i święta odprawiane były msze święte i ciche, a po południu odprawiano nieszpory i błogosławieństwa.
Srebrny jubileusz parafii św. Gertrudy obchodzono 15 listopada 1925 r. Według Nowego Świata „parafia św. Gertrudy służy mieszkańcom Franklin Park, River Grove, Bensenville i Itasca”. Siostry św. Józefa prowadziły szkołę parafialną.
Ojciec Hurkmans odegrał kluczową rolę w tworzeniu nowych parafii w Bensenville i River Grove. Misja św. Aleksego w Bensenville została uznana za parafię w kwietniu 1926 roku.
Począwszy od 28 lutego 1926 r. w sali Senfa w River Grove odprawiono dwie Msze Święte. Ksiądz Hurkmans kierował budową połączonego budynku kościoła ze szkołą. 12 września 1926 roku wmurowano kamień węgielny pod misję św. Cypriana. W styczniu 1927 r. misja św. Cypriana została zreorganizowana jako parafia.
Ojciec Hurkmans został mianowany administratorem St. John Berchmans w styczniu 1927 roku, a ks. Peter Lieser został mianowany proboszczem St. Gertrude. Pod jego kierownictwem poprawiono wyposażenie parafii. W czasie jego krótkiego pasterstwa Siostry Trzeciego Zakonu św. Franciszka z Asyżu zostały odpowiedzialne za szkołę św. Gertrudy.
W kwietniu 1930 r. ks. Lieser został mianowany proboszczem parafii św. Antoniego w Chicago, a ks. Ferdinand J. Kalvaledge proboszczem św. Lata depresji były dla rodzin we Franklin Park okresem trudności. Wysokie bezrobocie sprawiło, że rodziny znalazły się w rozpaczliwej potrzebie, a większość parafian niewiele mogła wnieść do wsparcia Kościoła. Nagromadziły się długi parafii i pomnożyły się odsetki. Ojciec Kaivaledge i jego parafianie walczyli o utrzymanie parafii. Ze względu na brak funduszy nie można było dokonać niezbędnych remontów kościoła i szkoły.
We wrześniu 1932 r. zainaugurowano komercyjne liceum dla żyrysów w parafii św. Gertrudy, ale program ten został przerwany po około roku z powodu rosnącej liczby uczniów gimnazjum.
Zimą 1936 roku ojciec Kaivaledge został mianowany proboszczem Kościoła Najświętszego Serca w Hubbard Woods w stanie Illinois. Później został mianowany administratorem St. Nicholas w Chicago.
Ksiądz Robert E. Stoeckel rozpoczął swoją pracę w Franklin Park 9 stycznia 1936 roku. Parafia św. Gertrudy liczyła wówczas 210 rodzin z 156 dziećmi zapisanych do szkoły. Kryzys zaczął się zmniejszać, ale sytuacja finansowa parafii wyglądała naprawdę ponuro. Tygodniowa zbiórka 37,00 dolarów nie wystarczyła na pokrycie 60,00 dolarów tygodniowych odsetek od zadłużenia parafii. W miarę jak czasy się poprawiały, członkowie kościoła św. Gertrudy mogli wpłacać więcej pieniędzy. Ksiądz Stoeckel wskrzesił Towarzystwo Imienia Świętego i Żeńskie Towarzystwo Ołtarzowo-Różańcowe, a także założył Sodalicję Młodych Pań. Grupy te ciężko pracowały nad poprawą kondycji finansowej parafii, aw późniejszych latach pomagał im Klub Młodzieży i Klub Rodziców. Do lat pięćdziesiątych dług parafialny został zlikwidowany.
W 1941 roku ks. Stoeckel założył Misję w Northlake Illinois. Około 145 rodzin stanowiło zalążek Misji św. Jana Vianneya, która została zreorganizowana jako parafia w 1942 roku.
Pomysłowość księdza Stoeckela, który zrobił tak wiele przy tak małej ilości, powoli przywracała mienie parafialne w dobrym stanie. Mniej więcej w momencie, gdy wszystko było w porządku, pojawił się nowy problem. Franklin Park rozpoczynał nową erę wzrostu, a wyposażenie parafii nie było już wystarczające. Chociaż klasztor został ulepszony na początku lat czterdziestych, był zbyt mały, aby pomieścić liczbę sióstr na wydziale w szkole. Zapisy do szkoły wzrosły do tego stopnia, że w 1945 roku dobudowano dwie sale lekcyjne. Cztery kolejne zostały dodane później.
„Podmiejski boom”, który nastąpił po II wojnie światowej, wywarł głęboki wpływ na Franklin Park i parafię św. Gertrudy. W 1949 r. proboszcz i jego kongregacja rozpoczęli ambitny program budowy. Wiosną 1950 r. plebania została powiększona o mieszkanie dla kolejnego pomocnika i rozpoczęto budowę nowego klasztoru. Samuel Cardinal Stritch poświęcił dwupiętrową strukturę, znajdującą się przy 2926 Rose Street, 25 maja 1952 r.
Początkowo plany wymagały budowy niższego kościoła z ukończeniem górnej części, gdy dostępne stały się fundusze. Jednak parafia św. Gertrudy rozwijała się tak szybko, że zdecydowano się na budowę dwóch części kościoła jednocześnie. Jeden z pierwszych nowoczesnych kościołów w archidiecezji Chicago, kościół św. Gertrudy, został ukończony na południowo-zachodnim rogu ulic Schiller i Rose według planów firmy architektonicznej Belli & Belli. Kardynał Stritch poświęcił tę imponującą ceglaną konstrukcję 19 września 1954 r. Pomieszczenia kościelne w dawnym budynku kombinatu zamieniono na sale lekcyjne. Do 1955 roku do szkoły zapisało się 1046 dzieci.
29 września 1957 r. ks. Stoeckel otrzymał tytuł Prałata Domowego z tytułem ks.
W 1958 r. wzniesiono starą plebanię, a na jej miejscu wzniesiono murowany obiekt, w którym znajdowały się mieszkania dla proboszczów, gabinety lekarskie, sale posiedzeń, biblioteka parafialna i Ośrodek Wychowania Religijnego.
Po nominacji na emerytowanego proboszcza w styczniu 1968 r. ks. Stoeckel nadal mieszkał na plebanii. Świętował 50. rocznicę święceń kapłańskich 21 marca 1976 r. Prałat Stoeckel przebywał na plebanii św. Gertrudy aż do śmierci 30 marca 1982 r.
Ojciec Norbert E. Randolph , były proboszcz kościoła św. Antoniego, został mianowany proboszczem kościoła św. Gertrudy 15 stycznia 1968 roku. Jeden z pionierów ruchu liturgicznego w latach czterdziestych, ojciec Randolph stopniowo wdrażał reformy liturgiczne zatwierdzone przez II Watykan Rada. Miał głęboką miłość do Kościoła i wielką troskę o formację ludu Bożego. Pod kierownictwem Sióstr Franciszkanek i świeckich nauczycieli Szkoła św. Gertrudy została uznana za zmodernizowaną, wydziałową bazę, tak aby uczniom można było poświęcić indywidualną uwagę. Te pionierskie wysiłki sprawiły, że Szkoła św. Gertrudy stała się jednym z najwybitniejszych gimnazjów w archidiecezji. Siostra Dorita pełniła funkcję dyrektora szkoły.
Mianowany emerytowanym pastorem 1 października 1975 roku, ojciec Randolph mieszkał w Wheaton w stanie Illinois. Mieszkał tam do śmierci 28 marca 1989 roku.
Ojciec William T. Hock , były proboszcz parafii św. Izaaka Joguesa, został mianowany proboszczem parafii św. Poza obowiązkami administracyjnymi w St. Gertrude, Bather Hock pełnił funkcję moderatora Rady Kobiet Katolickich i włoskiej Federacji Katolickiej parafii. Spośród 2300 rodzin należących do parafii św. Gertrudy w 1978 roku największą grupę stanowili Włosi, a następnie Polacy, Niemcy i Irlandczycy.
Z biegiem lat kościół i inne obiekty wymagały remontów i ulepszeń. Za czasów probostwa księdza Hocka dokonano w kościele rozległych remontów.
Pod przewodnictwem pani Catherine Karlson, dyrektor szkoły św. Gertrudy, we wrześniu 1976 r. zainaugurowano przedszkolny program edukacji religijnej, w którym wzięło udział 50 uczniów. Siostra Florence Fertig i Karen Paul były współkierownikami Programu Edukacji Religijnej. Siostra Rose Marie Lorentzen, Nancy Stolfe i Mary FioRito służyły również jako dyrektorki edukacji religijnej pod proboszczem księdza Hocka.
Aktywne organizacje parafialne obejmowały Radę Parafialną, Komitet Finansowy, Komitet Utrzymania, Zarząd Szkoły, Seniorów, Klub Młodych Dorosłych, Towarzystwo Nastolatków, Towarzystwo Świętego Imienia, Radę Kobiet Katolickich, Federację Katolików Włoskich oraz Towarzystwo św. Wincentego a Paulo.
Podczas pastoratu księdza Hocka przeciętna liczba dzieci zapisanych do szkoły św. Gertrudy wynosiła dwustu uczniów. W szkole pracowały siostry Trzeciego Zakonu św. Franciszka z Asyżu i dziesięciu nauczycieli świeckich.
Ojciec Hock przeszedł na emeryturę w 1987 roku, a następnie zamieszkał w domu św. Benedykta w Niles w stanie Illinois.
Ojciec Alfred P. Corbo przybył do St. Gertrude w lipcu 1987 roku. Ojciec Corbo urodził się w Elmwood Park, Illinois i uczęszczał do gimnazjum St. William's. Udał się do Quigley i został wyświęcony w Seminarium Św. 1971. Pełnił również funkcję dyrektora Szkoły Różańca Świętego w latach 1964-1973. Z powodu śmierci ks. Marc Monico pełnił funkcję administratora tej parafii w latach 1971 - 1974. W 1974 został proboszczem od Różańca Świętego i pełnił tę funkcję przez trzynaście lat.
Zorganizowanie Duszpasterskiej Rady Parafialnej w St. Gertrude było dla księdza Corbo priorytetem. Zgodnie z mandatem wygłoszonym przez kard. Bernardina, w 1988 r. powołano Parafialną Radę Duszpasterską, której celem jest duchowy wzrost parafii. Jej głównym celem jest ukierunkowanie wspólnoty parafialnej, pod przewodnictwem proboszcza, w dążeniu do wykonywania dzieła Jezusa.
Jeden z ks. Życzeniem Stoeckela było dopełnienie efektu witrażu na tyłach kościoła poprzez wstawienie witraży wzdłuż boków kościoła. Projekt witraży na ścianach bocznych zlecono firmie Conrada Schmitta, firmie odpowiedzialnej za witraż w tylnej części kościoła.
W latach 1987-1997 szkoła pozostawała częścią parafii pod kierunkiem Lorraine Gaeke, Joyce Zemby, Mary Jane Lane i Susan Dzikas. 1997. Wiele wspomnień i trwałych skarbów szkoły i wszystkich, którzy przez nią przeszli, pozostanie dziedzictwem historii św. Gertrudy.
Po zamknięciu szkoły parafia położyła nacisk na Szkołę Religii. To, co rozpoczęło się jako drugorzędny program dla młodzieży parafialnej, nabrało teraz pierwszorzędnego aspektu. Kay Fenlon objęła stanowisko dyrektora ds. edukacji religijnej w 1988 roku. Jej głównym celem było przestrzeganie i wdrażanie dyrektyw Vaticanum II. Marlene Barnes została koordynatorem edukacji religijnej w 1994 roku.
Począwszy od 1999 roku każdego lata organizowany jest coroczny piknik parafialny „Smak Św. Gertrudy”. Dwudniowe wydarzenie stało się teraz wielkim, parafialnym, rodzinnym świętem, które gromadzi setki parafian, którzy dzielą się swoim regionalnym jedzeniem, muzyką, rozrywką i radością. Od zawsze była to również duża zbiórka pieniędzy na potrzeby finansowe parafii.
Innym problemem była ewangelizacja skierowana do wszystkich katolików. Droga Neokatechumenalna jako głębokie chrześcijańskie wtajemniczenie dorosłych w wiarę jest częścią duszpasterstwa parafii św. aby mogły stać się „solą, światłem i zaczynem” chrześcijaństwa. Dziś mamy 11 wspólnot w trzech językach: angielskim, hiszpańskim i polskim. Każda wspólnota spotyka się dwa razy w tygodniu: raz we wtorek lub środę na celebrację Słowa i raz w sobotę wieczorem na niedzielną Eucharystię. Prowadzą aktywną ewangelizację zarówno w kościele, jak i na ulicach.
Nasi hiszpańscy bracia i siostry dobrze znają wagę ewangelizacji, co jest widoczne w liczbie osób zaangażowanych w posługę hiszpańską, taką jak grupa modlitewna, grupa Odnowy Charyzmatycznej, studium biblijne, chóry parafialne. Ich obecność tutaj była prawdziwą inspiracją dla wszystkich.
Od 100 lat parafia św. Gertrudy służy mieszkańcom Franklin Park i Leyden Township. Od 1988 roku wspólnota latynoska jest aktywnie zaangażowana w parafię. Od 1998 roku w naszej parafii rośnie obecność polonijnej wspólnoty. Na potrzeby tych parafian powstał program Literacy.
W 2005 roku „Rodzina w misji” z Drogi Neokatechumenalnej została wysłana przez Papieża Benedykta XVI do życia i pracy w parafii św. Gertrudy. Piotr i Beata Wojtasik przybyli do parafii z siedmiorgiem dzieci. Mieszkają w sąsiedztwie, aktywnie uczestniczą w życiu parafialnym i służą nowej ewangelizacji. Piotr pracuje w parafii jako kierownik biznesu, a Beata jest wolontariuszką programu Wychowania Religijnego. Ich dziesięcioro dzieci – Sara, Tomek, Maciej, Kasia, Ela, Zuzanna, Szymon, Piotr, Mateusz i Jakub należą do różnych działań parafialnych, takich jak CCD, program postkonfirmacji i Droga Neokatechumenalna. Wszyscy są świadkami bycia rodziną chrześcijańską żyjącą w zsekularyzowanym społeczeństwie.
W lipcu 2008 r. ks. Alfred Corbo przeszedł na emeryturę, a ojciec Eryk Czarnecki został mianowany nowym proboszczem św. Gertrudy. Ks. Czarnecki urodził się w Warszawie 28 sierpnia 1965 r. Został wyświęcony w Polsce w 2001 r. i został wysłany do Stanów Zjednoczonych jako ksiądz misjonarz w 2004 r. Jego pierwszym zadaniem był wikariusz w parafii św. Gertrudy, kiedy ks. Corbo był pastorem. Po przejściu na emeryturę ks. Corbo nadal pomaga parafii, odprawia niektóre niedzielne i codzienne msze oraz pomaga w spowiedziach. Przez swoją obecność i oddanie kapłańskie jest dla nas wszystkich prawdziwym świadkiem wiary i radości.
Kilku międzynarodowych księży misjonarzy pracowało w parafii św. Gertrudy jako współpracownicy w ciągu ostatnich kilku lat. Wśród nich był ks. Aldo Pozza (Ojcowie Comboni, Włochy), ks. Julian Herrera (Kolumbia), ks. Enrique Lozada (Meksyk), ks. Fernado Sanchez (Meksyk) i ks. Krzysztof Pankanin (Polska). Ojciec Pankanin przyjął święcenia kapłańskie w Polsce w 2002 roku i przybył do naszej parafii w 2013 roku.
Po przejściu pani Barens na emeryturę w 2009 roku pani Diane Wishmeyer objęła stanowisko koordynatora ds. edukacji religijnej. Współpracując z panią Beatą Wojtasik, asystentką wolontariusza, budują program stworzony przez Kay Fenlon i Marlene Barens. Włączenie rodziców, sponsorów i społeczności parafialnej w proces przygotowania małych dzieci i dorosłych do każdego z sakramentów jest priorytetem dla powodzenia programu. Poprzez specjalne liturgie, celebrujące etapy przyjęcia Chrztu, Pojednania, Pierwszej Komunii i Bierzmowania, celem było przekazanie naszym parafianom najlepszej katechezy i praktyk. Oddany zespół, który stara się inspirować innych do wzrastania w wierze katolickiej, obsługuje Szkołę Religii.
W 2012 roku Parafia uruchomiła program pokonfirmacyjny dla młodych dorosłych. Program koncentruje się na życiu chrześcijańskim i jest prowadzony w małych grupach przez pary wolontariuszy, utworzone we wspólnotach neokatechumenalnych. Co roku organizują obóz letni dla młodzieży w Kolorado lub Wisconsin. Dobrze wiedz, że mamy w programie około 40 młodych dorosłych w wieku od 14 do 17 lat, podzielonych na 5 grup, które spotykają się co tydzień.
Odnowa Charyzmatyczna stała się tu integralną częścią hiszpańskiej posługi parafii i nieodzownym narzędziem ewangelizacji. Liderzy „Circulo de Oración” z ogromnym oddaniem prowadzą różne rekolekcje w seminariach, które gromadzą setki uczestników praktycznie każdego miesiąca.
Droga Neokatechumenalna rozrosła się do 11 wspólnot w trzech językach, które katechizują i ewangelizują zarówno w parafii, jak i na ulicach Franklin Park.
W 2017 roku została zainaugurowana nowa misja Parafii. Mała kaplica w mieszkaniu wynajętym przy ulicy Jasnej 3037 w „Villa Allegre” została poświęcona przez biskupa Johna Manza podczas mszy, odprawianej na ulicy w dniu Bożego Ciała 18 czerwca 2017 r. Kaplica służy imigrantom latynoskim, którzy mieszkać w okolicy. Msza w tygodniu, modlitwa różańcowa i lekcje RCIA odbywają się tam co tydzień.
Św. Gertruda była bardzo aktywną parafią od 115 lat. Obecnie aktywne organizacje i posługi to: Parafialna Rada Duszpasterska, Komisja Finansów, Woźni, Nadzwyczajni Szafarze Komunii Świętej, Duszpasterstwo Muzyki, Chór Hiszpański, Liturgia Hiszpańska, Dziecięca Liturgia Słowa, Ministrowie Opieki, Duszpasterstwo Pocieszenia, Neokatechumenalne Droga, Hiszpańska Grupa Modlitewna, Polska Grupa Modlitwy, Edukacja religijna, Hiszpańska RCIA, Program po potwierdzeniu, Mówcy na ołtarze, Przygotowanie do chrztu, Towarzystwo św. Oddział 4100, Komitet Finansów, Komitet Guadalupana i Cursillo.
Ta parafia jest naszym dziedzictwem, przekazanym nam wysiłkiem minionych pokoleń. Dzięki Kościołowi wszyscy otrzymaliśmy za darmo nowe życie w Chrystusie. Teraz do nas należy przekazanie tego daru przyszłym pokoleniom.
